Дизимнен өтиў Кириў
Сайтқа кириў
Качественные бесплатные шаблоны dle скачать с сайта



Дыққат, ҚЫДЫРЫЎ! Қаяққа?

Дыққат, ҚЫДЫРЫЎ! Қаяққа?

Көптен берли ғалаба хабар қуралларында «ҚЫДЫРЫЎ» деген сөзге жийи-жийи көзим түсетуғын болып қалды. Булардың барлығы тек ғана бир мәниде: кимдур бир нәрсесин жойтқан ямаса жақын инсанын… Оларды излеп табыў мақсетинде «ҚЫДЫРЫЎ» жәриялаған. Айтқандай, мен жаңа ғана «излеп табыў» дедим бе?!
Есимизди танығанлы берли үйдегилер жақын әғайинлеримиздиң үйине мийман болып баратуғын болсақ «Бүгин қыдырып қайтамыз» десе, бизлер ғаўырласып «Қаяққа?» дейтуғын едик (Кимди? емес). Қыдырыў – бул излеў дегени ме ямаса ел аралаў, гезип жүриў ме? Усы сораўлар мени тыныш қоймай жүрди. Ақыры, ең жақсысы миллий сөз байлығымыздың жыйнағы – түсиндирме сөзлигимизге жүзлендим. Қарақалпақ тилиниң түсиндирме сөзлигиниң III томы, 204-бетинде бул сөзге түсиндирме берилген екен. Китапта көрсетилиўинше, қыдырыў – ел аралаў, гезиў дегенди аңлатады екен. Бул мен ушын анық жуўап болды.



Күни кеше жәмийетимиздиң айнасы болған «Қарақалпақстан» телеканалындағы «ҚЫДЫРЫЎ»ға көзим түсип бираз гүрсиндим. Дурыс, бул өзбек тилиниң тәсиринде кирип келген сөз болыўы мүмкин. Деген менен, оның эквиваленти бизде жоқпеди?! Әлбетте, бар!!! Шет тиллериндеги дерлик ҳәр бир сөздиң эквиваленти бизиң ана тилимизде бар. Өйткени, белгили алым Шоқан Ўәлийханов: «Егер түркий тиллердиң барлығын түсингиң келсе, дәслеп қарақалпақ тилин үйрен», - деп бийкарға айтпаған.
Сол «ҚЫДЫРЫЎ»дың да нағыз аўдармасы – ИЗЛЕЎ. Егер басқа тиллерден кирип келип атырған сөзлерди бир-еки ҳәрибин «қарақалпақшалап» аўдармалай берсек, тилимиз байымайды, керисинше ӨЛЕДИ. «Қидирув»ды қыдырыў, «маънавият»ты мәнаўият, «маърифат»ты мәғриўпәт деп ала берсек… Буның менен мен тилимиздиң, сөз байлығымыздың көбейиўине қарсылық билдирмекши емеспен. Мен ана тилимизде эквиваленти бола турып, оны пайдаланбай, умытып кетпеўди ҳәм оны келешек әўладларға жеткерип бериў ҳаққында өз пикирлеримди билдирдим…

Ислам Матеков

16-05-2017, 07:45
Көрилди: 860
Пикирлер: 4
Баспа ушын

Пикир(4)
Абдимурат 17 мая 2017 06:59
Излеу сози дурыс!
[reply]Ответить[/reply]          1
Исламатдин 20 июня 2017 09:05
Ислам Сизге рахмет хакыйкаттанда огада орынлы маселени котергенсиз. Булардан баска да канша созлер бар???
[reply]Ответить[/reply]          2
Shaxzada 22 июля 2017 21:21
Haqiyqatinda da, qaraqalpaq tili ju'da' bay til. Lekin so'zlerdi durisli paydalanip bilmew a'lbette u'lken qa'te. Ha'r bir so'zdin' man'izin shag'ip so'ylew ata-babalarimizdan qalg'an. Sonliqtan, usi bir 7 ha'ripten ibarat so'zdi o'z orninda paydalanip bilmew en' u'lken qa'telerdin' biri. Islam sizge minnetdarman. Ana-tilimizdi taza, sap halinda keyingi a'wladqa jetkeriw bis jaslardin' qolinda!
[reply]Ответить[/reply]          3
Бекбай сапаров 15 февраля 2018 21:56
Менин пикиримше,"КЫДЫРЫУ", "ИЗЛЕУ" созлери оз орнында колланылып айтылып-жазылыуы керек. Маселен, агайинлердин уйине яки паркке бала-шаган яки досларын менен барыу керек болса КЫДЫРЫУ деп айтылыуы орынлы болады. Ал, ИЗЛЕУ сози кобинесе бир адам яки затын, мулкин жойтылган жагдайда айтылады. Бирак, бизде ИЗЛЕУдин орнына КЫДЫРЫУ деп айтылып, жазылып журипти бул кате.
Сондай-ак айналыу, айланыу созлери айналыу харекетти билдирсе, айланыу мехирди билдиреди. Спорт тарауындагы болып откен танлауларды галаба хабар кураллары "беллести" деп жазады. Беллесиу тек палуанлар гуресинде айтылады. Жане де терек екти дейди терек, наллер, калемшелер егилмейди, тигиледи, Тукым егиледи, шашылады. Сондай-сондайлар... Ана тилимиздин тазалыгын саклау бойынша усылайынша пикирлер алысып, бир токтамга келиуимиз керек. Заманласымыз Ислам Матеков жанашырлык етип бул маселени жаксы котерген.
[reply]Ответить[/reply]          4
Пикир жазыў
Атыңыз: *
E-mail: *
Пикир:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Сүўреттеги код: Включите эту картинку для отображения кода безопасности
обновить, если не виден код
Сүўреттеги кодты кирит: