Ерте заманларда жерде дуз бар болса да, адамлар оның пайдасын билмей, аўқатларын дузсыз жейтуғын болыпты. Оның дәслепки рет аўқатқа қосылып желинетуғынлығы ҳаққында халық аўзында мынадай бир аңыз бар. Бир аңшы қартайғаннан соң бир жерге барып от жағып, аңның гөшин туўрап иске өткерип, кәбап етип жемекши болыпты. Аңшының сол отырған орны дуздың кәни екен. Истен тартып алған бир бөлек гөши жерге түсип кеткенинде оны қайтадан қолына алып, қартайғанлығы себепли оны жуўыўға еринип, сыртын азғана сыпырып аўызына салса, гөштиң мазасының өзгергенинин аңлапты. Буған ҳайран қалып тағы бир гөш алып, өзи жерге басып аўызына салса, оннан да мазалы болыпты.
Аңшы бул бир қәсийеттиң бар екенин билип, қалған кәбабын дузлап, мазалы етип жеп алады да, дуздың таза жеринен топырақ-шаңынан тазалап, дорбасына салып үйине алып кетипти.
Дәслеп сынап көрип кем-кем қазанға да сала баслапты. Дуз қайсы өнимге салынса сол жери мазалы бола берипти. Бул әдет халыққа жайылып, халық дузды қолланып мазалы аўқат жейтуғын болыпты.
Сахибжамал Есемуратова
